Лебедево

Паглядзеўшы на карту гарадоў Вялікага Княства Літоўскага ХІV-ХV стагоддзяў, мы можам убачыць там і Лебедзева.

Наяўнасць яго сярод старажытных гарадоў былога княства паказвае важнасць дадзенага населенага пункта і цікавасць да яго мінулага. Не меншую цікавасць выклікае і рэлігійнае жыццё ў Лебедзеве. Калісьці ў Лебедзеве быў пабудаваны спачатку драўляны касцёл (1476), затым барочны касцёл пад трайным тытулам Найсвяцейшай Тройцы, Унебаўзяцця Найсвяцейшай Марыі Панны і Святых Міхаіла, Аляксея і Сафіі (1740), а таксама Свята-Троіцкая царква (сярэдзіна XVI ст.), мураваны кальвінскі збор (XVII ст.), унікальная каталіцкая капліца (1910), дзве сінагогі. Рэлігійнае жыццё населенага пункта ў розныя часы складвалася па-рознаму: былі як станоўчыя часы, так і не вельмі. Спынімся больш падрабязна на дзейнасці каталіцкай царквы.
У цяперашні час Лебедзева – аграгарадок, у якім дзейнічае і развіваецца парафія Найсвяцейшага Сэрца Езуса. Але такая назва была не заўсёды, у розныя гады змянялася прысвячэнне парафіі:
1476-1840 гг. – Найсвяцейшай Тройцы,
1840-1939 гг. – Святой Сям’і,
з 1997 г. – Найсвяцейшага Сэрца Езуса.
Каталіцкая вера прыйшла ў нашы мясціны напачатку XV ст. Ужо 15 ліпеня 1476 года быў створаны Фонд парафіі ў Лебедзеве. Гэтай датай можна лічыць і год пачатку будаўніцтва першай драўлянай царквы князем Аляксандрам Юр’евічам Гальшанскім, тагачасным уладальнікам маёнтка. Царква была прысвечана Святой Тройцы, дадатковыя тытулы, прысвоеныя прыходу: Унебаўзяцця Найсвяцейшай Марыі Панны, Святога Міхала, Святога Аляксандра, Святой Сафіі. Гэта быў пяты каталіцкі храм на тэрыторыі сучаснага Маладзечанскага раёна.
28 красавіка 1542 г. касцёлу была падаравана зямля пад назвай “Osakowszczy”. У 1681 г. выдзелены сродкі на ўтрыманне пры касцёле шпіталя (“дома для ўбогіх”). Сам храм быў драўляны і вельмі стары і пагражаў абрынуцца, але дзякуючы намаганням ксяндза Кальніцкага быў адрамантаваны. Дакладна невядома, што стала з першым будынкам лебедзеўскага касцёла ў першай палове XVIII ст. Хутчэй за ўсё, яго разабралі па прычыне трухлявасці.
Другая лебедзеўская каталіцкая святыня была ўзведзена ў 1740 г. на месцы першага касцёла «пры дапамозе дабрадзеяў ксяндзом Міхалам Кассакоўскім, дэканам ашмянскім, плябанам лебедзеўскім». Святыня была «драўляная, вялікая, крыжападобная, на каменным падмурку, пакрытая гонтаю», з дзвюма закрыстыямі пры прэзбітэрыі, яе ўвенчвала 5 купалаў з крыжамі на вежах – два на бакавых капліцах, два – пры фасадзе, а пяты – пасярэдзіне. Інтэр’ер велічнага касцёла ўпрыгожвалі пяць двух’ярусных алтароў. Побач з касцёлам стаяла двух’ярусная драўляная, пакрытая гонтаю званіца з трыма званамі. Пры касцёле дзейнічалі шпіталь і альтарыя, фундаваная яшчэ 20 красавіка 1681 г., а таксама парафіяльная школа.
Але гэты прыгожы храм праіснаваў нядоўга і згарэў у 1809 г. У цяжкія гады маршаў рускіх і французскіх войскаў у 1812 г. адбылося разрабаванне царкоўнай казны войскамі, якія ўдзельнічалі ў гэтай напалеонаўскай вайне. Будаўніцтва новай царквы было распачата ў 1840 годзе па ініцыятыве землеўладальнікаў Зігфрыда Цывінскага і Адама Валаёўскага.
Пасля таго, як паміж уладальнікамі, якія фінансавалі гэтую працу, узніклі рознагалоссі, адзін з іх пачаў будаўніцтва цаглянай капліцы на могілках (заснавальнік: Цывінскі), а другі падтрымаў будаўніцтва драўлянага храма ў мястэчку (заснавальнік: Валаёўскі). Трэці касцёл адбудавалі да сярэдзіны XIX ст. (1847 г., 1856 г.?). Храм быў адноўлены пад тытулам, верагодна, Святой сям’і. Храм стаў нагадваць чатырохвугольнік памерам 25 м у даўжыню, 15,5 м у шырыню і 7 м у вышыню. У выніку рэканструкцыі 1898 г. над касцёлам з’явіліся дзве трох’ярусныя вежы са званіцай.
Напачатку ХХ ст. да парафіі прыпісваліся капліцы ў Маліноўшчыне, Лешна і на мясцовых парафіяльных могілках на заходняй ускраіне мястэчка.
З 1905 года пачаўся рух рэлігійнага адраджэння. Магчыма, гэта і стала прычынай паслаблення будаўнічых абмежаванняў у дачыненні да царквы, таму што ў 1905 годзе тут быў пабудаваны новы дом святара, а ў 1910 годзе ў царкве быў праведзены рамонт: была праведзена замена драўлянага даху на металічны.
У 1938 г. зноў пажар не пашкадаваў лебедзеўскі касцёл. Ён здарыўся на дзясятую пятніцу (дзесятуха) пасля Вялікадня а пятай гадзіне раніцы. Версія пра тое, што прычына пажару – пакінутая непатушаная свечка, не вельмі праўдзівая: свечка не магла гарэць у драўляным будынку амаль суткі. У той час электрычнасць яшчэ не была падведзена да касцёла, электрыфікавалі толькі мясцовую царкву. У час пажару частку каштоўнасцей і абразоў удалося выратаваць. Званіцу потым разабралі. Звон захоўвала мясцовая жыхарка Ядвіга Вітольдаўна Зяновіч, а ў 2004 г. гістарычную рэліквію атрымаў у спадчыну новы будынак касцёла.
Да пачатку вайны аднавіць касцёл не паспелі. Непадалёк ад яго фундамента ў 1939 г. быў часова прыстасаваны (чацвёрты) драўляны невялікі будынак для касцёла. У 1961 г. касцёл закрылі, некаторы час яшчэ дзейнічала капліца на могілках, але потым закрылі і яе. Парафіяне ездзілі у касцёл вёскі Краснае або ў Чырвоны касцёл у Мінск.
У 1963 г. у плябаніі размясцілі сельскую бальніцу, а часовы будынак касцёла перадалі пад калгасную кантору, да якой потым прыбудавалі трохсценнік. На частцы фундамента старога касцёла ў 1963 г. была пабудавана аптэка. У 1984 г., пасля пабудовы новай калгаснай канторы, у будынак былога касцёла была пераведзена амбулаторыя.
У 1990 г. намаганнямі ксяндза-дэкана пралата Эдмунда Даўгіловіча-Навіцкага была адноўлена Лебедзеўская парафія пад тытулам Найсвяцейшага Сэрца Езуса. У адрэстаўраванай вельмі прыгожай капліцы на могілках пачалі праводзіць часова богаслужэнні. Затым пачалася спроба атрымаць дазвол на будаўніцтва царквы на былым гістарычным месцы ці хаця б побач з ім, але з-за таго, што бальніца не перадала пабудаваныя на падмурку царкоўныя будынкі бальнічнага дыспансера, быў набыты (23 сакавіка 1999 г.) будынак былога магазіна, які выкарыстоўваўся ў якасці часовай (пятай) святыні.
Душпастырства ў парафіі з 1990 года выконвалі святары з Маладзечна: ксёндз-дэкан Эдмунд Даўгіловіч-Навіцкі і ксёндз Гжэгаж Гуральскі.
У жніўні 2001 г. на плошчы пачалося будаўніцтва новага (шостага) цаглянага касцёла. Першым сталым пробашчам Лебедзеўскай парафіі ў кастрычніку 2002 г. быў прызначаны Пётр Байгер. У лістападзе 2005 г. у храме адбылося першае набажэнства. У 2009 г. абавязкі пробашча ўзяў на сябе ксёндз Гжэгаж Балеста. 18 верасня 2010 г. па даручэнні арцыбіскупа Т. Кандрусевіча храм быў асвечаны. Інтэр’ер цяперашняга храма ўпрыгожваюць шматлікія карціны: над прэзбітэрыем Пан Езус Міласэрны (на фоне крыжа) побач са святымі Пятром і Паўлам і Божае Нараджэнне; на бакавых сценах: Святы Андрэй Баболя, Святы Максіміліян, Святы Фаўстын; на задняй сцяне: Ян Павел II, святы Рох (?) і Маці Божая Гвадэлупская і некалькі меншых карцін (святая Тэрэза ад Дзіцятка Езуса, Найсвяцейшае Сэрца Пана Езуса).
Пробашчам парафіі з 2019 г. з’яўляецца ксёндз Уладзімір Русак.

Тэкст: Таццяна Шумель

Фота: Эрык Савянок

Знайшлі памылку? Вылучыце яе і націсніце «Ctrl + Enter».